·--:--:-- ·İstanbul UTC+3 · Canlı
EN TR

Washington, Tokyo ve Seul Müttefik Bir SMR İhracat Cephesi Kuruyor

ABD, Japonya ve Güney Kore Reaktör İhracat Pazarında Rekabet İçin Üçlü SMR Konuşlandırma Paktını İmzaladı

UzEnergyNews · Günün Haberi · ·English version →

Amerika Birleşik Devletleri, Japonya ve Kore Cumhuriyeti, 8 Temmuz 2026'da üçüncü ülkelerde küçük modüler reaktör konuşlandırmasını hızlandırmak üzere bağlayıcı olmayan üçlü bir muhtıra imzaladı; ilk odak Hint-Pasifik bölgesidir. Çerçeve, standartlaştırılmış bir santral parkı yaklaşımını ve sadeleştirilmiş sözleşme süreçlerini teşvik ediyor; müttefik sanayi girişiminin merkezinde ise BWRX-300 tasarımı yer alıyor. Çerçeve, ABD'nin FIRST programına ayırdığı 10 milyon doların üzerindeki taahhütle destekleniyor. Analistler bunu, Hint-Pasifik'ten Orta Asya'ya uzanan pazarlarda Rusya'nın Rosatom'u ile Çin'in CNNC'sinin reaktör ihracat hakimiyetine karşı müttefik bir hamle olarak okuyor.

Amerika Birleşik Devletleri, Japonya ve Kore Cumhuriyeti, 8 Temmuz 2026'da Ankara'da düzenlenen NATO zirvesinin kenarında, küçük modüler reaktörlerin konuşlandırılmasına ilişkin üçlü bir İşbirliği Mutabakat Muhtırası imzaladı. Belge, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Japonya Dışişleri Bakanı Motegi Toshimitsu ve Güney Kore Dışişleri Bakanı Cho Hyun tarafından imzalandı. ABD Dışişleri Bakanlığı ve World Nuclear News'e göre muhtıra, bir antlaşma değil, bağlayıcı olmayan bir çerçeve niteliğindedir ve açıklanan amacı, üçüncü ülkelerde küçük modüler reaktörlerin konuşlandırılmasını hızlandırmaktır; ilk odak Hint-Pasifik bölgesidir. Çerçeve kapsamında üç hükümet, ilgili ortak ülkeleri birlikte belirlemeyi ve standartlaştırılmış bir santral parkı yaklaşımı ile sadeleştirilmiş sözleşme süreçleri aracılığıyla çok sayıda reaktörün inşasını desteklemeyi öngörüyor. Somut hükümler; proje riskini azaltmak ve özel yatırımı harekete geçirmek için tasarlanan santral parkı temelli konuşlandırma modellerini, lisanslamanın sadeleştirilmesini, tedarik zincirlerinin optimize edilmesini, sanayi konsorsiyumlarının teşvik edilmesini ve nükleer güvenlik, emniyet ile silahsızlanma standartlarının korunmasını kapsıyor. Pakta bağlı tek somut mali taahhüt, ABD'nin Dışişleri Bakanlığı'nın FIRST programına, Küçük Modüler Reaktör Teknolojisinin Sorumlu Kullanımı için Temel Altyapı programına, tahsis ettiği 10 milyon doların üzerindeki yeni fondur; bu kaynak Hint-Pasifik'te proje geliştirme ve bölgesel bir SMR eğitim merkezi için ayrılmıştır.

Merkezdeki tasarım ve sanayi dizilimi

Müttefik girişimin merkezindeki somut tasarım, GE Vernova ve GE Hitachi tarafından geliştirilen, doğal sirkülasyonlu ve pasif güvenlik özelliklerine sahip 300 MWe gücünde su soğutmalı BWRX-300 reaktörüdür. Tasarım, Nisan 2025'te Kanada'da Ontario Power Generation'ın Darlington sahası için inşaat lisansı almış olup ilk ünitenin yaklaşık 2029'da devreye alınması hedefleniyor. Amerikan tarafında NuScale, ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu'ndan tam tasarım onayı alan tek küçük modüler reaktör olma özelliğini koruyor; modül başına 77 MWe gücündeki yükseltilmiş US460 tasarımı Mayıs 2025'te Standart Tasarım Onayı aldı. Güney Kore'nin yakın vadeli katkısı büyük ölçüde imalat, tedarik zinciri kapasitesi ve Korea Hydro & Nuclear Power öncülüğündeki mühendislik, tedarik ve inşaat işleri üzerinden yürüyor; buna KHNP, Doosan Enerbility ve HD Hyundai'nin TerraPower'daki ortaklık ve ekipman bağlantıları eşlik ediyor. Japonya'nın rolü, BWRX-300 konsorsiyumunun arkasındaki GE Hitachi ortaklığı aracılığıyla Hitachi'ye dayanıyor. Muhtırayla aynı gün ve ondan ayrı olarak GE Vernova, Hitachi, Samsung C&T ve Polonya'nın SGE'si, BWRX-300 tasarımını Avrupa'da konuşlandırmak üzere bir anlaşma duyurdu; bu, paktın teşvik ettiği santral parkının Batı pazarlarına doğru şimdiden hareket ettiğine işaret eden sınai bir sinyaldir.

Reaktör ihracat pazarı için bir rekabet

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın resmi metni, muhtırayı karşılıklı güvenlik çıkarları ve enerji güvenliği çerçevesinde ele alıyor ve Rusya ile Çin'i hedef olarak adlandırmıyor. Bu ayrım önemlidir. Paktın, Rus ve Çin ihracat hakimiyetine karşı bir hamle olarak okunması, resmi belgeye değil, analistlere ve basına aittir. Bu yoruma göre çerçeve, Rosatom ile Çin Ulusal Nükleer Şirketi'nin pazar konumuna karşı Batı müttefiklerinin bir yanıtıdır; bazı yorumcular, Rus ve Çinli sağlayıcıların sunduğu finansman koşullarına karşı Batılı ihracat kredi kuruluşlarının olası koordinasyonuna dikkat çekiyor. Mevcut hakimiyetin ölçeği tartışmalı değildir. Rosatom, dünyanın en büyük yurt dışı nükleer santral sipariş defterine sahiptir; yaklaşık 200 milyar dolar değerindeki portföyünde Bangladeş, Belarus, Çin, Mısır, Macaristan, Hindistan, İran, Türkiye ve Özbekistan'da aktif projeler bulunuyor. Şirketin küresel reaktör ihracat pazarındaki payına ilişkin tahminler, kullanılan ölçüte göre büyük ölçüde değişiyor; ancak büyük ölçekli yeni inşaat ihracatında istikrarlı biçimde baskın tedarikçi olarak tanımlanıyor. Üçlü muhtıra, bu konuma karşı inandırıcı bir müttefik alternatif inşa etme girişimidir; Rus ve Çin ihracat tekliflerini tanımlayan büyük, projeye özel santraller yerine standartlaştırılmış daha küçük reaktörler ve sadeleştirilmiş sözleşme süreçleri sunuyor.

Orta Asya sınavı ve arkasındaki talep

Orta Asya, muhtıra bölgeyi ismen anmasa da müttefik bloğun karşılaştığı hem fırsatı hem de mevcut hakimiyeti gözler önüne seriyor. Özbekistan'da Jizzakh projesi 2024'te bir dizi küçük Rosatom RITM-200N reaktörü olarak başladı ve Eylül 2025'teki bir anlaşmayla, her biri 55 MWe gücünde iki RITM-200N küçük modüler reaktörünü iki büyük VVER-1000 ünitesiyle birleştiren entegre bir santrale genişletildi; tesis, 2.100 MWe'nin üzerinde güç ve yılda yaklaşık 17,2 milyar kWh üretim için tasarlandı; bu, ülkenin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 14'üne karşılık geliyor. Beton döküm çalışmaları sürüyor ve küçük reaktörün ilk kritikliği başlangıçta 2029 sonu için hedeflendi. Kazakistan'da Ekim 2024 referandumunda oy kullanan 7,8 milyon kişinin yüzde 70'inden fazlası nükleer enerjiyi destekledi; Rosatom, Balkaş Gölü kıyısındaki Ulken'de kurulacak ilk santral için uluslararası konsorsiyuma liderlik etmek üzere seçildi, ikinci santral için ise Çin'in CNNC'si sıraya kondu. Bölge şimdilik belirgin biçimde Rus teknolojisine yaslanıyor; bu da tam olarak Batı çerçevesinin rekabet etmek üzere tasarlandığı türden bir pazardır. Bu rekabetin arkasındaki talep ise güçlüdür. Uluslararası Enerji Ajansı Ocak 2025'te, dünya genelinde 70 GW'ın üzerinde yeni nükleer kapasitenin inşa halinde olduğunu, bunun son otuz yılın en yüksek seviyelerinden biri olduğunu ve kırktan fazla ülkenin nükleer kullanımını genişletmeyi planladığını bildirdi. Ajans, mevcut politikalarla 2050'de 40 GW'lık SMR kapasitesi, daha güçlü politika ve düzenleyici sadeleşme senaryosunda ise bunun yaklaşık üç katına, 2050'de yaklaşık 120 GW'a ve binden fazla işletmedeki üniteye ulaşacağını öngörüyor; bu talebin bir kısmı, yaklaşık 25 GW'a varan SMR kapasitesi planlarının şekillendiği veri merkezlerinden geliyor. Muhtıranın bu talebi siparişlere dönüştürüp dönüştüremeyeceği uygulamaya bağlı olacaktır; zira çerçeve bağlayıcı değildir ve 10 milyon dolarlık FIRST taahhüdü dışında kesin bir mali söz içermemektedir.

Kaynaklar: ABD Dışişleri Bakanlığı; World Nuclear News; Uluslararası Enerji Ajansı (Ocak 2025). Rakamlar, 8 Temmuz 2026 muhtırasının 2026 ortası itibarıyla kamuya açık haberlerini yansıtır; yatırım ve kapasite rakamları taraflarca ve kamuya açık kaynaklarca açıklandığı biçimdedir. Analiz: UzEnergyNews.