·--:--:-- ·İstanbul UTC+3 · Canlı
EN TR

ADB, Dünya Bankası ve Karşılık Fonundan Oluşan 371 Milyon Dolarlık Finansman Planı, Özbekistan Ulusal Elektrik Şebekesinin Kritik Olarak Sınıflandırdığı 35-110 kV'luk 193 Trafo Merkezinden 60'ının 2026-2030 Döneminde Yenilenmesini Kapsamaktadır

ADB, 200 Milyon Dolarlık Sonuca Dayalı Krediyi 15 Ekim 2026'da Bangkok'ta İmzalamıştır; Dünya Bankası Proje Veri Tabanı, 100 Milyon Dolarlık IBRD Kredisi İçin Yönetim Kurulu Onay Tarihini 27 Ekim 2026, Proje Statüsünü 'Pipeline' Olarak Göstermektedir; Yedi Ödeme Göstergesi Arasında Hesaplanan Teknik Kaybın Yılda 58.500 MWh'den 38.500 MWh'ye İndirilmesi Yer Almaktadır

UzEnergyNews · Günün Haberi · ·English version →

Asya Kalkınma Bankası (ADB) ile Özbekistan Hükümeti, Elektrik Dağıtım Sistemlerinin Modernizasyonu Programı için 200 milyon ABD doları tutarındaki sonuca dayalı kredi anlaşmasını 15 Ekim 2026'da Bangkok'ta imzalamıştır. Dünya Bankası proje veri tabanı, aynı programa sağlanacak 100 milyon dolarlık IBRD kredisinin yönetim kurulu onay tarihini 27 Ekim 2026, proje statüsünü 'Pipeline', toplam program maliyetini 371 milyon dolar olarak göstermektedir; ADB Başkanının rapor ve tavsiyesindeki finansman planına göre kalan 71 milyon dolar, Özbekistan Hükümeti ve/veya uygulayıcı kuruluş Özbekistan Ulusal Elektrik Şebekesi Anonim Şirketi (NEGU) kaynağıdır. 2026-2030 dönemini kapsayan program, NEGU'nun aşırı yüklü ve yedeksiz olarak belirlediği 193 trafo merkezi arasından seçilecek 35-110 kV'luk 60 trafo merkezinin yenilenmesini ve 2030'a kadar dijitalleştirilmesini öngörmektedir. ADB ve Dünya Bankası finansmanının toplam 300 milyon dolarlık ödemesi, devlet enerji denetim kurumu Uzenergoinspeksiya tarafından doğrulanan yedi göstergeye bağlanmıştır; göstergeler arasında yenilenen trafo merkezlerinde hesaplanan teknik kaybın yılda 58.500 MWh'den 38.500 MWh'ye, yüzde 90 ve üzeri yükte çalışan transformatörlerin payının yüzde 50'den yüzde 20'ye indirilmesi yer almaktadır.

Asya Kalkınma Bankası (ADB) ile Özbekistan Hükümeti, Elektrik Dağıtım Sistemlerinin Modernizasyonu Programı (Modernization of Electricity Distribution Systems Program, ADB proje numarası 58309-001) için 200 milyon ABD doları tutarındaki sonuca dayalı kredi anlaşmasını 15 Ekim 2026'da Bangkok'ta imzalamıştır. Anlaşmayı ADB Başkanı ile Özbekistan Başbakan Yardımcısı ve Ekonomi ve Maliye Bakanı imzalamıştır. Dünya Bankası proje veri tabanı, aynı programa Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD) tarafından sağlanacak 100 milyon dolarlık kredinin (Dünya Bankası proje numarası P514733) yönetim kurulu onay tarihini 27 Ekim 2026, proje statüsünü 'Pipeline' (erişim 29 Ekim 2026), toplam program maliyetini 371 milyon dolar olarak göstermektedir. Kalan 71 milyon dolar, ADB Başkanının Yönetim Kuruluna sunduğu rapor ve tavsiyede (Report and Recommendation of the President, RRP) Özbekistan Hükümeti ve/veya uygulayıcı kuruluş Özbekistan Ulusal Elektrik Şebekesi Anonim Şirketi (NEGU) kaynağı olarak yer almaktadır. Program 2026-2030 dönemini kapsamaktadır. ADB, işlemi ADB ile Dünya Bankası arasındaki Karşılıklı Tam Güven Çerçevesi kapsamındaki ilk enerji operasyonu ve Özbekistan enerji sektöründeki ilk sonuca dayalı kredilendirme operasyonu olarak tanımlamaktadır.

Finansman planı ve kredi koşulları

RRP'deki finansman planında ADB olağan sermaye kaynakları 200,0 milyon dolar (yüzde 53,9), IBRD 100,0 milyon dolar (yüzde 26,9), Özbekistan Hükümeti ve/veya NEGU 71,0 milyon dolar (yüzde 19,2) pay almaktadır. Program, ADB'nin lider kredi veren, Dünya Bankasının izleyen kredi veren olduğu Karşılıklı Tam Güven Çerçevesi (Full Mutual Reliance Framework, FMRF) kapsamında ortak finanse edilmekte ve ADB politika, usul ve uygulama sistemleri esas alınmaktadır. ADB kredisi beş yılı ödemesiz olmak üzere 25 yıl vadelidir; faiz oranı ADB Esnek Kredi Ürünü'ne göre belirlenmekte, taahhüt komisyonu yıllık yüzde 0,15, ortalama vade 15,25 yıl, vade primi yıllık yüzde 0,10'dur. IBRD kredisinin de beş yılı ödemesiz olmak üzere 25 yıl vadeli olması ve IBRD Esnek Kredi koşullarına tabi olması beklenmektedir. Hükümet, ADB kredisini bir alt kredi anlaşmasıyla NEGU'ya aktaracak, kur riskini NEGU üstlenecektir. 2025 fiyatlarıyla hazırlanan harcama çerçevesinde ekipmana 227,5 milyon dolar (yüzde 61,3), inşaat ve montaja 59,8 milyon dolar (yüzde 16,1), vergilere 55,0 milyon dolar (yüzde 14,8), uygulama dönemi finansman giderlerine 16,0 milyon dolar (yüzde 4,3), diğer giderlere 12,7 milyon dolar (yüzde 3,4) ayrılmıştır. İklim finansmanı 206,6 milyon dolar olarak tahmin edilmekte, bunun 162,0 milyon doları azaltım, 44,6 milyon doları uyum kalemlerinden oluşmaktadır. Krediye 650 bin dolarlık bir ADB teknik yardım hibesi eşlik etmektedir.

Kapsam: 35-110 kV'luk 60 trafo merkezi

RRP'ye göre NEGU, 35-110 kV gerilim seviyesindeki 1.752 trafo merkezinden 193'ünü sürekli aşırı yüklü ve yedeksiz olarak belirlemiştir; programdaki 60 trafo merkezi bu 193 merkez arasından seçilecektir. 17 Aralık 2024 tarihli 844 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, 35 kV ve 110 kV altyapının tamamının 1 Haziran 2025'ten geçerli olmak üzere Bölgesel Elektrik Şebekeleri Anonim Şirketinden (REPN) NEGU'ya devrini öngörmüştür; RRP ekindeki program harcama ve finansman değerlendirmesine göre Fergana ve Buhara bölgelerindeki varlıklar dışındaki 35 kV ve 110 kV varlıkların tamamı 2025'te NEGU'ya devredilmiştir. Programın yürütücü kuruluşu NEGU'dur. Program, 22 Eylül 2025 tarihli 599 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına dayanan ve 2025-2035 dönemini kapsayan 5,0 milyar dolarlık daha geniş bir hükümet programının bir bölümünü finanse etmektedir; bu tutarın 1 milyar doları hükümet kaynağı, 4,0 milyar doları uluslararası finans kuruluşu kaynağı olarak verilmektedir. Program trafo merkezlerinde yenilenen dönüştürme kapasitesinin 2030'da 1.800 MVA'ya ulaşması, 60 trafo merkezinin tamamının 2030'a kadar dijitalleştirilmesi öngörülmektedir. Bir trafo merkezi, dijitalleşme hedefine ancak IEC 61850 tabanlı dijital trafo merkezi otomasyonu ve en az Tip 2 gelişmiş ölçüm altyapısıyla devreye alındığında sayılmaktadır. Başka ADB, Dünya Bankası veya kalkınma ortağı operasyonlarıyla finanse edilen trafo merkezleri ile Temmuz 2025'ten önce yenilenen trafo merkezleri kapsam dışındadır. ADB'nin program sağlamlık değerlendirmesi, her trafo merkezinde enerji kaybının yüzde 20-30 azalmasını, işletme ve bakım giderlerinin yaklaşık yüzde 50 azalmasını öngörmektedir.

Ödemeye bağlı göstergeler ve doğrulama

ADB ve Dünya Bankası kredilerinin toplam 300 milyon dolarlık ödemesi yedi ödemeye bağlı göstergeye bağlanmıştır. İki sonuç göstergesi finansmanın yüzde 40'ını, iki fiziksel çıktı göstergesi yüzde 40'ını, üç kurumsal gösterge yüzde 20'sini oluşturmaktadır. Yenilenen trafo merkezlerindeki teknik kaybın Haziran 2025'teki yılda 58.500 MWh başlangıç değerinden 2030'da yılda 38.500 MWh'ye, yani yılda 20.000 MWh azaltılması; program trafo merkezlerinde yükün yüzde 90'ı ve üzerinde çalışan transformatörlerin payının yüzde 50'den yüzde 20'ye indirilmesi hedeflenmektedir. Doğrulama protokolü, trafo merkezinin tamamındaki toplam kaybı güvenilir biçimde ölçen bir sayaç sistemi bulunmadığını belirtmektedir; bu nedenle kayıp, transformatör düzeyinde etiket değerlerinden, eski transformatörlerde GOST standartlarından ve yıllık ortalama yükten hesaplanmakta, 20 yaşından eski transformatörlere yüzde 10, 35 yaşından eski transformatörlere yüzde 30 yaşlanma katsayısı uygulanmaktadır. Hedeflere ulaşılması, Bakanlar Kuruluna bağlı enerji altyapısı denetim kurumu Uzenergoinspeksiya tarafından doğrulanmaktadır. Kurumsal göstergeler arasında ISO 9001, ISO 37001 ve ISO 27001 belgeleri, yönetim kuruluna bir bağımsız üye daha atanması, COSO 2004 çerçevesine dayalı bir risk yönetim sistemi, uluslararası bir ticari kredi verenle ilk kredi anlaşmasının imzalanması, NEGU'nun Özbekistan'ın ülke notunun en fazla bir kademe altında bir kredi notu alması ve en az 20 teknik personelin akıllı şebeke teknolojileri konusunda eğitilmesi yer almaktadır. Her kredinin yüzde 12'sine kadar önceki sonuçların finansmanı ve yüzde 25'ine kadar avans finansmanı kullanılabilmekte, ikisinin toplamı yüzde 25 ile sınırlandırılmaktadır. Birleşik ödeme takviminde önceki sonuçlara 33,9 milyon dolar, 2027, 2028, 2029 ve 2030 yıllarına sırasıyla 87,0, 73,5, 55,5 ve 50,1 milyon dolar ayrılmıştır. Tasarım ve izleme çerçevesi ayrıca yılda en az 22.759 ton CO2 eşdeğeri emisyonun önlenmesini ve dolaylı destekle en az 3,3 GW yenilenebilir enerji kapasitesinin şebekeye bağlanabilir hâle getirilmesini hedeflemektedir; 3,3 GW'lık hedef, ilgili üretim tesislerinin devreye alınma durumundan bağımsız olarak şebeke yatırımlarının tamamlanmasıyla gerçekleşmiş sayılmaktadır.

RRP'de verilen sektör rakamları

RRP, Özbekistan'ın elektrik talebini 2025 için 86,7 TWh ve yıllık yaklaşık yüzde 5 artış olarak vermektedir; azami yük Şubat 2019'daki 10,4 GW'tan Temmuz 2025'te 13,3 GW'a yükselmiş, termik santraller kapasitelerinin yüzde 93'üne kadar çalışmıştır. 2021'den bu yana yaklaşık 2 GW'ı çatı tipi güneş olmak üzere yaklaşık 8 GW rüzgâr ve güneş kapasitesi kurulmuştur; bu, RRP'de atıf yapılan IRENA istatistiklerine göre kurulu üretim kapasitesinin yüzde 36'sına karşılık gelmektedir. Dağıtım teknik kaybı yüzde 14 olarak tahmin edilmekte, dağıtım şebekesinin ve trafo merkezlerinin büyük bölümü otuz yılı aşkın süredir işletilmektedir. 2025'te üretilen elektriğin yaklaşık yüzde 80'i fosil yakıtlardan elde edilmiştir; hükümetin yenilenebilir enerji kapasitesi hedefi 2030 için 25 GW'tır.

Önceki dağıtım operasyonları

Program, onay aşamasında REPN'in uygulayıcı veya yürütücü kuruluş olarak yer aldığı iki önceki dağıtım operasyonundan ayrıdır. Dünya Bankasının P504630 numaralı Elektrik Dağıtımının Ticarileştirme ve Dönüşüm Yoluyla İyileştirilmesi ve Güçlendirilmesi projesi (Electricity Distribution Improvement and Strengthening through Commercialization and Transformation), 100 milyon doları Uluslararası Kalkınma Birliği (IDA) tarafından finanse edilen 150 milyon dolarlık bir programı kapsayan, sonuca dayalı program (Program-for-Results) türünde bir operasyondur; Surhanderya bölgesi ile Karakalpakistan Cumhuriyeti dâhil yüksek öncelikli bölgelerdeki 10, 6 ve 0,4 kV şebekeleri hedeflemekte, değerlendirme belgesi 23 Nisan 2025 tarihini taşımakta, Dünya Bankası onayı 15 Mayıs 2025 tarihlidir. ADB'nin 56231-001 numaralı Dağıtım Şebekesi Dijital Dönüşüm ve Dayanıklılık Projesi (Distribution Network Digital Transformation and Resiliency Project), 200 milyon dolarlık ADB kredisi, Fransız Kalkınma Ajansı (AFD) ortak finansmanı ve 77,2 milyon dolar karşılık fonu dâhil 352,2 milyon dolar maliyetli bir yatırım projesidir; 35 kV ve 110 kV'luk 26 trafo merkezinin modernizasyonunu ve dijitalleştirilmesini kapsamakta, RRP'si Ağustos 2023 tarihini taşımaktadır. Yeni programın uygunluk kuralı gereğince bu veya diğer kalkınma ortağı operasyonlarıyla finanse edilen trafo merkezleri programın göstergelerine sayılmamaktadır.

İzlenecek başlıklar

Aşağıdaki kalemler teyit edilmemiş ya da uzlaştırılmamış olarak kaydedilmektedir. Dünya Bankası proje veri tabanı, P514733 için yönetim kurulu onay tarihini 27 Ekim 2026, taahhüt tutarını 100 milyon dolar, toplam proje maliyetini 371 milyon dolar, proje statüsünü 'Pipeline' (erişim 29 Ekim 2026) olarak göstermektedir; onaya ilişkin bir Dünya Bankası basın bülteni 29 Ekim 2026 itibarıyla bulunamamıştır. ADB'nin 15 Ekim 2026 tarihli basın bülteni, Dünya Bankası yönetiminin aynı ay içinde yönetim kurulu onayı istemesinin beklendiğini belirtmiştir. ADB yönetim kurulu onay tarihi, bu metin için incelenen belgelerde yer almamaktadır; metinde imza tarihi esas alınmıştır. Finansman planı 71 milyon dolarlık karşılık katkısını Özbekistan Hükümeti ve/veya NEGU kaynağı olarak vermekte, ikisi arasındaki dağılımı belirtmemektedir. Tasarım ve izleme çerçevesindeki sonuç hedefleri 2031 tarihini taşımakta, program dönemi ve çıktı hedefleri ise 2030'da sona ermektedir. ADB, programı Özbekistan enerji sektöründeki ilk sonuca dayalı kredilendirme operasyonu olarak tanımlamaktadır; 15 Mayıs 2025'te onaylanan Dünya Bankası P504630 operasyonunun değerlendirme belgesi ise bu operasyonu ülkedeki ilk sonuca dayalı program (Program-for-Results) olarak tanımlamaktadır.

Kaynaklar: Asya Kalkınma Bankası, Report and Recommendation of the President to the Board of Directors, Proposed Results-Based Loan and Technical Assistance Grant, Republic of Uzbekistan: Modernization of Electricity Distribution Systems Program (Cofinanced Under the Full Mutual Reliance Framework), proje numarası 58309-001, Eylül 2026, 2, 5-6, 8-10, 21-22, 24-28, 30-31 ve 34. paragraflar, 1-4. tablolar ve tasarım ve izleme çerçevesi, Dünya Bankasının Program Appraisal Document olarak 30 Eylül 2026 tarihli, 27 Ekim 2026'da kamuya açıkladığı sürüm (documents.worldbank.org, 099100626115027680); Ek 1, Disbursement-Linked Indicators, Verification Protocols, and Disbursement Schedule, 1-3. tablolar; Ek 3(i), Program Soundness Assessment, 9, 11 ve 18. paragraflar; Ek 3(iv), Program Expenditure and Financing Assessment, 8. paragraf. ADB basın bülteni, Bangkok, 15 Ekim 2026. Dünya Bankası proje veri tabanı, P514733, erişim 29 Ekim 2026. Dünya Bankası, Program Appraisal Document, Electricity Distribution Improvement and Strengthening through Commercialization and Transformation (P504630), 23 Nisan 2025, ve 3 numaralı Uygulama Durumu ve Sonuçlar Raporu. Asya Kalkınma Bankası, Report and Recommendation of the President, Distribution Network Digital Transformation and Resiliency Project, proje numarası 56231-001, Ağustos 2023. Analiz: UzEnergyNews.