Hindistan ile Özbekistan Uzun Vadeli Uranyum Tedariki İçin Çerçeve Kurulmasında Anlaştı
Modi'nin Taşkent Ziyareti: Kapsamlı Stratejik Ortaklık, 2019 Sözleşmesi Dolarken Uzun Vadeli Uranyum Tedarik Çerçevesi ve 5 Milyar Dolarlık Ticaret Hedefi
Başbakan Narendra Modi'nin 29-30 Ağustos Taşkent devlet ziyareti, Hindistan-Özbekistan ilişkisinin kapsamlı stratejik ortaklığa yükseltilmesi ve on bir anlaşma ile bir ortak bildiriden oluşan paketle sonuçlandı. Uranyumda bildiri, Özbekistan'dan Hindistan'a uzun vadeli tedarik için çerçeve kurulmasında anlaşıldığını kaydediyor; Hindistan Dışişleri Bakanlığı iki tarafın anlaşma imzasına 'çok yakında' ulaşacağını söylüyor. Ziyarette bağlayıcı bir tedarik sözleşmesi imzalanmadı; miktar ve fiyat açıklanmadı — mineraller tarafında imzalanan belge, iki madencilik bakanlığı arasındaki jeoloji ve mineral kaynaklar mutabakat zaptı. 2022-2026 teslimatlarını kapsayan 1.100 tonluk 2019 uranyum konsantresi sözleşmesi bu yıl doluyor; Mart 2025'e kadar yaklaşık 600 ton teslim edilmişti. Özbekistan 2025'te 7.000 ton uranyum üretti — 2022 üretiminin kabaca iki katı — Hindistan ise yaklaşık 8 gigavatlık nükleer kapasite işletiyor; açıklanmış hedefleri 2031-32'ye 22,5 gigavat, 2047'ye 100 gigavat. İkili ticaret 2025'te 1,3 milyar doları aştı; ortak hedef 2030'a 5 milyar.
Başbakan Narendra Modi, 29 Ağustos'ta devlet ziyareti için Taşkent'e geldi — Özbekistan'a dördüncü ziyareti — ve havalimanında Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev tarafından karşılandı; ana program 30 Ağustos'ta yürütüldü. Ortak bildiri, Dışişleri Bakanlığı kaydına göre 2011'den bu yana stratejik ortaklık düzeyindeki ilişkiyi kapsamlı stratejik ortaklığa yükseltiyor. İmzalanan paket, ortak bildiriyle birlikte on bir anlaşma ve mutabakat zaptından oluşuyor: jeoloji ve mineral kaynaklar, ekonomik-finansal diyalog, yükseköğretim, geleneksel tıp, kültür, turizm, arşivler, diplomasi akademileri, çevre koruma, Termez yakınındaki Fayaz Tepa ve Kara Tepa Budist alanlarının arkeolojik araştırma ve korunması — ve Semerkand vilayeti ile Hindistan'ın Gücerat eyaleti arasında bölgeler arası ortaklık. Mirziyoyev, Modi'ye En Yüksek Düzeyde Dostluk Nişanı'nı takdim etti.
Uranyum Çerçevesi — Bildirinin İfadesiyle
Ortak bildiri, iki tarafın sivil nükleer enerji alanındaki iş birliğiyle uyumlu olarak Özbekistan'dan Hindistan'a uzun vadeli uranyum tedariki için çerçeve kurulmasında anlaştığını kaydediyor. Modi, heyetler arası görüşmelerin ardından uranyum tedariki için uzun vadeli bir düzenleme kurulacağını söyledi. Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı (Batı) Sibi George, uzun vadeli tedarik düzenlemesi üzerine olumlu görüşmeleri ve iki tarafın anlaşma imzasına — kendi ifadesiyle — 'çok yakında' ulaşacağını aktardı. Ziyarette imzalanan belgelerin resmî listesinde uranyum tedarik sözleşmesi bulunmuyor; mineraller tarafında imzalanan belge, Hindistan Maden Bakanlığı ile Özbekistan Madencilik Sanayii ve Jeoloji Bakanlığı arasındaki, kritik-stratejik mineralleri, mineral işlemeyi ve geri dönüşümü de kapsayan jeoloji ve mineral kaynaklar mutabakat zaptı. Miktar, fiyat ve süre açıklanmadı; gelecek anlaşmanın tarafları da isimlendirilmedi — 2019 sözleşmesi Hindistan Atom Enerjisi Dairesi ile Navoi Madencilik ve Metalurji Kombinası arasında imzalanmıştı; Özbekistan'ın uranyumu bugün ülkenin tek uranyum üreticisi olan devlet şirketi Navoiyuran tarafından üretiliyor.
Dolan Sözleşme
Ocak 2019'da Vibrant Gujarat zirvesinde Hindistan ile Özbekistan, 2022-2026 teslimatlarını kapsayan 1.100 tonluk uranyum cevheri konsantresi sözleşmesi imzalamıştı. Mart 2025'e kadar yaklaşık 600 ton teslim edildi; sözleşme 2026'da doluyor. Hindistan'ın uranyum ithalat kaynakları Kazakistan, Rusya, Özbekistan ve Kanada (World Nuclear News); yakın dönem tedarik hamleleri arasında Kanadalı Cameco ile uzun vadeli tedarik anlaşması ve Kazakistan'ın Kazatomprom'u ile Şubat 2026 satış anlaşması bulunuyor.
Özbekistan Üretimi ve Hindistan Talebi
Özbekistan 2025'te 7.000 ton uranyum üretti — 2022'deki 3.561 tondan — Cumhurbaşkanlığı basın servisi ve ülkeyi dünyanın beşinci büyük uranyum tedarikçisi olarak sıralayan Dünya Nükleer Birliği verileriyle; tespit edilmiş rezervler Cumhurbaşkanlığı basın servisince 139.000 ton olarak veriliyor. Navoiyuran, kendi beyanına göre 43 yatak işletiyor; 2022 tarihli Cumhurbaşkanı kararı, yıllık üretimin 2030'a kadar 3.500 tondan 7.100 tona çıkarılması hedefini koymuştu. Dünyanın en büyük üreticisi Kazakistan, 2025 için yüzde 100 bazında yaklaşık 25.800 ton bildirdi (Kazatomprom). Talep tarafında Hindistan, toplam yaklaşık 8 gigavatlık 24 reaktör işletiyor; resmî hedefler 2031-32'ye 22.480 megavat ve 2025-26 birlik bütçesinde ilan edilen Nükleer Misyon kapsamında 2047'ye 100 gigavat. Bir parlamento daimî komitesi, mevcut ağır su reaktörü filosunun yıllık ihtiyacını yaklaşık 5.400 ton uranyum oksit olarak veriyor — yurt içi arz bunun yaklaşık yüzde 30'unu karşılıyor — ve 100 gigavatlık filonun ek ihtiyacını yılda yaklaşık 8.000 ton doğal ve 1.000 ton zenginleştirilmiş uranyum olarak hesaplıyor.
Paketin Geri Kalanı
İkili ticaret 2025'te yüzde 33 artışla 1,3 milyar doları aştı — ilk kez 1 milyarın üzerinde; ortak bildiri 2030 için 5 milyar dolarlık hedef koyuyor ve tercihli ticaret anlaşması için ortak fizibilite çalışması tamamlandı, bakanlıklara sonraki adımlar için talimat verildi. Ödemelerde, Hindistan Ulusal Ödemeler Kurumu'nun uluslararası kolu NPCI International Payments ile Özbekistan Ulusal Bankalararası İşlem Merkezi arasındaki ticari düzenleme, Hindistan'ın Birleşik Ödeme Arayüzü (UPI) uygulamalarının Özbekistan'ın UZQR ödeme kodlarını okumasını sağlayacak. İzleme noktaları: uranyum tedarik anlaşmasının imzası ve şartları — miktar, süre ve taraflar; tercihli ticaret anlaşmasının sonraki adımları; Semerkand-Gücerat ortaklığının uygulanması.