Özbekistan'ın RAB Geçişinde İlk Tarife Kararı: Elektrikte Artışlar Projeksiyonun Altında, Gazda Üstünde
Özbekistan RAB Geçişinin İlk Tarife Kararını Aldı: Üretimde Yüzde 8, İletimde 18, Dağıtımda 4, Gaz Dağıtımında 28 Artış — Şirketler Arası Tarife Düzeyleri İlk Kez Açıklandı
Özbekistan'ın Düzenleyici Varlık Tabanı fiyatlamasına geçişinin ilk tarife kararı yürürlükte. Bakanlar Kurulu bünyesindeki Kurumlararası Tarife Komisyonu, Başbakan Yardımcısı ve Ekonomi ve Finans Bakanı Jamşid Kuçkarov başkanlığındaki 15 Temmuz 2026 tarihli 37'nci oturumunda, regüle enerji işletmeleri arasındaki hesaplaşmalara uygulanacak yeni tarifeleri onayladı; tarifeler 1 Ağustos'tan bu yana geçerli. Spot.uz'un bakanlığa dayanarak aktardığı artışlar elektrikte Nisan projeksiyonlarının altında — üretimde öngörülen yüzde 9'a karşı 8, iletimde 30'a karşı 18, dağıtımda 10'a karşı 4 — doğal gaz dağıtımında ise üzerinde: 23'e karşı yüzde 28. Gazeta.uz'a göre karar, şirketler arası tarife düzeylerini de ilk kez kamuya açıyor; bölgesel dağıtım tarifeleri kilovatsaat başına 171 ile 410 sum arasında uzanıyor. Hane halkı ve işletmeler için perakende tarifeler değişmedi. İlk RAB regülasyon döneminin temel metriklerinin 1 Eylül'e kadar belirlenmesi gerekiyor; bir sonraki artış 2027'nin ilk yarısına planlı ve 9 Ağustos itibarıyla düzenleyici kurum EMDRA'ya bir halef duyurulmadı.
Özbekistan'ın Düzenleyici Varlık Tabanı fiyatlamasına geçişinin ilk tarife kararı yürürlükte. Bakanlar Kurulu bünyesindeki Kurumlararası Tarife Komisyonu, Başbakan Yardımcısı ve Ekonomi ve Finans Bakanı Jamşid Kuçkarov başkanlığındaki 15 Temmuz 2026 tarihli 37'nci oturumunda elektrik üretimi, iletimi ve dağıtımı ile doğal gaz için yeni tarifeleri onayladı — Ekonomi ve Finans Bakanlığı bu tarifeleri RAB tabanlı tarife oluşumuna geçişin bir parçası olarak tanımlıyor. Yeni bedeller 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi; Spot.uz kararın yedi komisyon üyesinin oyuyla oybirliğiyle alındığını aktarıyor. Kapsam net çizilmiş durumda: onaylanan tarifeler yalnızca enerji sektöründeki regüle işletmeler arasındaki hesaplaşmalara — üretim, iletim ve dağıtım şirketlerinin birbirine uyguladığı fiyatlara — uygulanıyor; hane halkı, işletmeler ve diğer nihai tüketiciler için perakende tarifeler değişmiyor.
Karar, Projeksiyonların Karşısında
Spot.uz'un Ekonomi ve Finans Bakanlığı'na dayanarak aktardığı oranlar, metodolojinin Nisan'da duyurulduğu sıradaki projeksiyonlardan farklı. Elektrik üretim tarifeleri öngörülen yüzde 9'a karşı yüzde 8; iletim öngörülen yüzde 30'a karşı yüzde 18; dağıtım öngörülen yüzde 10'a karşı yüzde 4 arttı. Doğal gaz dağıtımı ise öngörülen yüzde 23'e karşı yüzde 28 yükseldi. Dört regüle segmentin üçü Nisan rakamlarının altında kaldı — iletim artışı projeksiyonun beşte üçü, dağıtım artışı yarısından azı — gaz dağıtımı ise beş puan üzerinde gerçekleşti. Artışlar ortalamadır: üretim tarifeleri santral santral, dağıtım tarifeleri bölge bölge belirleniyor. Bakanlık iki niteleme ekliyor: metodoloji uluslararası finans kuruluşlarının tavsiyeleri dikkate alınarak geliştirildi ve RAB'a geçiş, işletmelerin beyan ettiği tüm maliyet ve yatırım harcamalarının tarifelere otomatik olarak dahil edileceği anlamına gelmiyor.
İlk Kez Yayımlanan Düzeyler
Gazeta.uz'a göre karar, şirketler arası tarife düzeylerinin kendisini de ilk kez kamuya açık hale getiriyor. Üretim tarifeleri, hidroelektrik şirketi Uzbekhydroenergo için kilovatsaat başına 522 sumdan Taşkent termik santrali için 1.126 suma uzanıyor. Ulusal iletim şirketi NEK kilovatsaat başına 98 sum uyguluyor. Bölgesel dağıtım tarifeleri Kaşkaderya'da kilovatsaat başına 171 sumdan Karakalpakistan'da 410 suma uzanıyor — bölgeler arasında 2,4 katlık bir açıklık. Gazda UzGasTrade, dağıtıcı Hududgaztaminot'a 1.000 metreküp başına 1,39 milyon sumdan satış yapıyor; Uztransgaz taşımayı 1.000 metreküp başına 195 bin sumdan yürütüyor.
Nihai Tüketicinin Ödediği Değişmiyor
Nihai tüketiciler için 15 Mayıs 2026 tarihli ve 243 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'yla belirlenen perakende çerçeve geçerliliğini koruyor. Mesken elektriği kademeli fiyatlanıyor: ayda 200 kWh'ye kadar kilovatsaat başına 650 sum, 201-500 kWh için 900 sum, 501-1.000 kWh için 1.100 sum; üst tüketim kademelerinde 1.600, 1.900 ve 2.200 sum. Mesken gazı ilk 500 metreküp için metreküp başına 1.100 sumdan başlıyor; üst kademelerde 2.000, 2.300 ve 2.700 üzerinden en üst bantta 3.300 suma ulaşıyor. 2026 güncellemesi 1 Haziran'da, tüketiciler için ortalama yaklaşık yüzde 9,9 artışla yürürlüğe girdi; kalıcı mekanizma her yıl 1 Mayıs'ta enflasyona bağlı, yüzde 10 tavanlı bir güncelleme öngörüyor. Nisan duyurusuna göre maliyet-yansıtan düzeylerin nihai tüketicinin ödediğini aştığı yerlerde fark devlet bütçesinden karşılanacak.
İzleyen Takvim
Bakanlığın Nisan duyurusuna göre RAB uygulamasının ilk fazında tarife belirlemenin temel metriklerinin en geç 1 Eylül 2026'ya kadar ortaya konması gerekiyor; regülasyon dönemi bir yıldan başlıyor ve kademeli olarak beş yıla uzatılması planlanıyor; metodoloji, şirkete göre yüzde 14-16 aralığında, sum cinsinden, vergi sonrası nominal bir ağırlıklı ortalama sermaye maliyetiyle çalışıyor. Spot.uz bir sonraki tarife artışının 2027'nin ilk yarısına planlandığını aktarıyor. Elektrik piyasası düzenleyicisi EMDRA'da ise kurucu direktör Şerzod Hocayev'in 27 Temmuz'da Enerji Bakanı atanmasından bu yana kamuya duyurulmuş bir halef yok; 9 Ağustos itibarıyla direktörlük görevi için açıklanmış bir isim bulunmuyor.