Özbekistan Uzun Vadeli Enerji Yatırımı İçin RAB Tabanlı Tarife Modeline Geçiyor
Özbekistan RAB Tarife Modelini Devreye Alıyor: Yatırımcı Güvencesi İçin Yapısal Reformun Kilit Adımı
1 Haziran 2026 tarife güncellemesiyle birlikte Özbekistan hükümeti, elektrik ve gaz için bir Düzenleyici Varlık Tabanı (RAB) metodolojisi ortaya koydu — tarifeleri yalnızca işletme maliyetine değil, regüle şebeke varlıklarının değerine ve tanımlı bir getiriye göre belirleyen bir yaklaşım. Üst sınırı yüzde 10 olan yeni, yıllık ve enflasyona bağlı bir güncellemeyle birleşen reform, yatırımcılara öngörülebilir ve uzun vadeli bir gelir akışı sunmayı ve yaşlanan şebekenin modernizasyonunu finanse etmeyi amaçlıyor.
Özbekistan, çok yıllı enerji reformunun daha sonuç doğurucu adımlarından birini attı. Hükümet, 1 Haziran'da yürürlüğe giren tarife güncellemesinin öncesinde, 29 Nisan 2026 tarihli duyuruyla elektrik ve gaz sektörleri için bir Düzenleyici Varlık Tabanı (RAB) metodolojisi ortaya koydu. Haziran güncellemesi tek başına kademeliydi: mesken elektriği ayda 200 kWh'ye kadar kilovatsaat başına 650 sum, 201-500 kWh için 900 sum ve 501-1.000 kWh için 1.100 sum olmak üzere — üstünde daha yüksek kademelerle — bantlı bir yapıya geçti; bu, ortalama yaklaşık yüzde 9,9'luk bir artıştı; mesken gaz tarifesinin giriş bandı ise metreküp başına 1.000 sumdan 1.100 suma yükseldi. 2026'dan itibaren tarifeler her yıl 1 Mayıs'ta enflasyona bağlı olarak, yüzde 10 üst sınırla güncellenecek. Bu rakamların altında daha yapısal bir değişim, fiyatlama yönteminin kendisinde yatıyor.
RAB Neyi Değiştiriyor
Düzenleyici Varlık Tabanı modelinde tarife, yalnızca bir şirketin mevcut işletme maliyetlerinden hesaplanmaz. Şirketin hizmet sunmak için kullandığı regüle varlıkların — şebekeler, trafo merkezleri, ekipman ve gaz boru hatları — değerini de yansıtır ve bu varlık tabanı üzerinden tanımlı bir getiriye izin verir. Özbek basınında aktarılan metodolojiye göre vergi sonrası ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti, işletmeye göre yaklaşık yüzde 14 ila 16 arasında değişecek. Amaç açıktır: regüle ve öngörülebilir bir getiri, bir şebeke işini yıldan yıla yönetilen bir maliyet merkezinden, uzun vadeli bir yatırımcının ya da kreditörün finanse edebileceği bir varlığa dönüştürür. Modernizasyon, dijital sayaç ve kayıp azaltma harcamaları, düzenleyicinin onayladığı yerde regüle varlık tabanına eklenebilir; böylece sermaye, geri kazanılmayan bir maliyet olarak kalmak yerine getiri kazanır.
Eşit Olmayan Artışlar ve Bütçenin Rolü
Geçiş, değer zinciri boyunca tekdüze değil. Yeni çerçeve altında öngörülen artışlar, en çok düşük fiyatlanmış kesimlerde yoğunlaşıyor: üretimde yaklaşık yüzde 9, elektrik iletiminde yüzde 30'a yakın, elektrik dağıtımında yaklaşık yüzde 10 ve gaz dağıtımında yaklaşık yüzde 23. Maliyet-yansıtan düzeyin tüketicilerin hâlihazırda ödediğinin önüne geçtiği yerlerde, farkın bir kısmının hemen yansıtılmak yerine devlet bütçesinden karşılanması bekleniyor — hane halkı üzerindeki tarife etkisini yumuşatırken sistemi yine de tam maliyet geri kazanımına doğru taşıyan bir sıralama tercihi.
Bir Yatırım Reformunun İkinci Aşaması
RAB adımı, Özbekistan'ın ağır sübvansiyonlu, maliyet-altı enerjiden maliyet-yansıtan fiyatlamaya geçtiği, devlet kuruluşlarını ayrıştırdığı, üretimi özel ve yabancı sermayeye açtığı ve tarifeleri yalnızca bir sosyal araç değil bir yatırım sinyali olarak ele almaya başladığı bir on yılı izliyor. Bu sermayenin yenilemesi gereken şebeke yaşlanıyor: dağıtım varlıklarının büyük bölümü hizmet ömrünü aşmış durumda ve teknik kayıplar bölgesel ölçütlere göre yüksek kalıyor. Reform, elektrik dağıtımını iyileştirmeyi amaçlayan bir Dünya Bankası programı dâhil olmak üzere uluslararası kreditörlerce takip ediliyor. Parçaları birbirine bağlayan mantık, artık gelişen dünyanın büyük bölümünde görünen mantıktır: enerji dönüşümünün kısıtı giderek şebeke ve onu modernize edecek sermayedir; güvenilir bir regüle-getiri çerçevesi de bu sermayenin harekete geçirildiği mekanizmadır.