·--:--:-- ·İstanbul UTC+3 · Canlı
EN TR

14 Ağustos'ta Dört Ülkede Elektrik Kesildi — Bişkek ile Astana Sebep Konusunda Anlaşamıyor

Orta Asya'nın Dört Ülkeli Kesintisi: Toktogul'da 600 MW'lık Ünite Düşmesi, Kazakistan'da Yaklaşık 2.810 MW Kısıt, Üç Saatte Omurga Restorasyonu — ve Nedensellik İçin İki İşletmeci, İki Anlatı

UzEnergyNews · Günün Haberi · ·English version →

14 Ağustos öğleden sonra, Kırgızistan'daki Toktogul hidroelektrik santralinde iki üretim ünitesi — yaklaşık 600 MW — Kazakistan saatiyle 14.37'de devreden çıktı ve kabaca kırk dakika içinde kesintiler dört ülkeye ulaştı. Kazakistan'ın şebeke işletmecisi KEGOC, korumanın üç 500 kilovoltluk hattı açtığını ve güney bölgesinin ulusal şebekeden ayrıştığını raporladı; sekiz bölge ile Almatı ve Şımkent'te yaklaşık 2.810 MW tüketici kısıtı uygulandı. Bişkek'in bazı semtleri ile iki Kırgız bölgesi, Tacikistan'da çok sayıda şehir ve ilçe ve Özbekistan'ın Surhanderya bölgesi de elektriksiz kaldı. İletim Kazakistan'da yaklaşık üç, Surhanderya'da yaklaşık beş saatte geri geldi. İki işletmeci de ünite düşmesini teyit ediyor; anlaşamadıkları, bunun neye yol açtığı. KEGOC'un anlatısı kaybedilen 600 MW'tan aşırı yüklenen kuzey-güney transitine uzanıyor; Kırgızistan Enerji Bakanlığı ise frekansın on sekiz dakika içinde 50 Hz'e döndüğünü ve Almatı düğümünün bundan sonra karardığını söylüyor. Özel bir komisyon çalışıyor ve ortak bulgu henüz yayımlanmadı — Ocak 2022'deki benzer dört ülkeli çöküşün ardından devletlerarası komisyon, uzlaşılmış sebebi yaklaşık yedi haftada yayımlamıştı. Özbekistan'ın işletmecisi, kademeli acil durum otomatiği ile batarya depolamanın sistemini frekans çöküşünden koruduğunu raporluyor.

14 Ağustos'ta Kazakistan saatiyle 14.37'de — buradaki tüm saatler Kazakistan saatidir (UTC+5); UTC+6 ile verilen Kırgız açıklamaları çevrilmiştir — Kırgızistan elektriğinin yaklaşık yüzde 40'ını üreten Toktogul santralinde iki hidro ünite acil koruma ile devreden çıktı. İki ülkenin işletmecisi de düşmeyi teyit ediyor. Orta Asya birleşik enerji sisteminden yaklaşık 600 MW eksildi. Kazakistan'ın iletim işletmecisi KEGOC, kuzey-güney transit koridorunun aşırı yüklendiğini ve acil durum otomatiğinin üç 500 kilovoltluk hattı — iki Agadyr-Ulken devresi ile Aktogay-Taldıkorgan — açarak ülkenin güney bölgesini ayırdığını raporladı; kısıt rakamı, sekiz bölge ile Almatı ve Şımkent şehirlerinde yaklaşık 2.810 MW. Kabaca kırk dakika içinde Kırgızistan'da Bişkek, Çüy ve Issık Göl'ün bazı kesimlerinde; Tacikistan'da Duşanbe, Hocent, Kulob, Vahdat, Norak, Hisor ile başka şehir ve ilçelerde; Özbekistan'da ise Surhanderya bölgesinde kesinti bildirildi.

Kazakistan Saatiyle Olay Dizisi

14.34, Kırgız iletim işletmecisi NESK'in sonradan Kazak kuzey-güney hattında dış kaynaklı bir açılma olarak tanımladığı andır; ardından Kırgız şebekesi izole çalışmaya geçti — NESK'in açıklaması aynı gün öğleden sonra, 17.10 civarında yayımlandı. 14.37'de Toktogul üniteleri düştü; Kırgız bakanlığının 17 Ağustos açıklaması bu dakikayı ilk bozucu etki olarak teyit ediyor. 14.37-14.38 arasında koruma üç 500 kilovoltluk hattı açtı; Almatı dağıtım şirketi Alatau Zharyq 14.38'i veriyor. 14.38'de Özbekistan Enerji Bakanlığı bozulmanın kendi sistemine ulaştığını kaydetti. Otomatik yük atma Almatı düğümünde yaklaşık 300 MW kesti — dört şehir ilçesi ile Almatı bölgesinden on ilçe; ulusal kısıtın küçük bir bölümü. 14.47'de Karaganda, Ulıtau ve Abay'da ilk 295 MW'lık kısıt kaldırıldı; 14.55'te sistem frekansı 50 Hz'e döndü (Kırgız bakanlığı). 15.11'de Almatı metrosu dış beslemeyi kaybederek durdu, yolcular tahliye edildi; trafik ışıkları söndü, havalimanı jeneratörle çalıştı, hastaneler yedek güce geçti. 16.12-16.34 arasında Almatı düğümüne gerilim döndü, güney bölge 16.26'da Orta Asya sistemiyle paralel çalışmaya yeniden geçti, Zhambıl, Türkistan ve Kızılorda tam olarak geri geldi. 17.40'ta KEGOC iletim şebekesinin tamamen restore edildiğini duyurdu; dağıtım bağlantıları akşam boyunca sürdü. Surhanderya, bozulmadan yaklaşık beş saat sonra, 19.40'ta tam olarak geri geldi; Kırgızistan ve Tacikistan aynı akşam tam restorasyonu duyurdu.

İki İşletmeci, İki Anlatı

Her anlatının kendi açıklanma takvimi var. KEGOC'un 14 Ağustos bülteni Toktogul'u anmıyordu: olayı Orta Asya birleşik sisteminden gelen güç akışlarındaki ani değişime bağladı. Santral 15 Ağustos'ta, KEGOC sistem hizmetleri direktörü Nurjan Kerimkulov tarafından adlandırıldı ve Kazakistan'ın bugünkü pozisyonu bu: Toktogul'da 600 MW kaybedildi, kuzey-güney transiti aşırı yüklendi, koruma çalıştı — bu mekanizmanın kendisi de tek bir işletmecinin bağımsız teyit edilmemiş anlatısıdır. Kırgız tarafında NESK'in ilk açıklaması Kazak hattındaki dış açılmayı işaret etti ve bağlantısı kesilen abone olmadığını söyledi — Bişkek sakinleri kesinti bildirirken. Bakanlığın daha kapsamlı cevabı 17 Ağustos'ta geldi: Toktogul düşmesi ilk bozucu etkiydi, ancak bunu komşu ülkelerdeki kesintilerin doğrudan sebebi saymak, bakanlığın ifadesiyle, yanlıştır — frekans on sekiz dakika içinde 50 Hz'e dönmüştü, Almatı düğümü bundan sonra karardı ve her ülkenin kendi koruma sistemlerinin performansı ayrı incelenmelidir. Bakanlık ayrıca izole çalışan Kırgız sisteminin kararlı kaldığını ve şebekeye yaklaşık 250 MW verdiğini belirtiyor — bağımsız teyidi olmayan bir iddia. Üçüncü bir zaman damgası — Alatau Zharyq'ın hat açılmaları için verdiği 14.38 — iki anlatıyla da tam örtüşmüyor; bu noktayı Times of Central Asia kaydetti. 15 Ağustos'ta özel bir komisyon kuruldu; 20 Ağustos itibarıyla ortak bulgu yayımlanmadı, Kazak tarafının 17 Ağustos açıklamasına kamuya açık bir cevabı görünmedi ve Taşkent'teki koordinasyon dispeçer merkezi Energiya'dan bir açıklama bulunamadı. Kayıtlarda açık bir teknik soru duruyor: 600 MW, düşen ünitelerin modernizasyon öncesi 300'er MW'lık etiket değeriyle örtüşüyor; oysa Toktogul'un dört ünitesi Kasım 2025 itibarıyla 360'ar MW'a çıkarılmıştı — rakam, düşme anındaki ölçülmüş üretimi de yansıtıyor olabilir; hangi ünitelerin hangi güçte düştüğü açıklanmadı.

Halka Olarak Kurulmuş Tek Sistem

Orta Asya birleşik enerji sistemi 1960'lı ve 70'li yıllarda bir halka olarak kuruldu: yukarı havzadaki hidroelektrik (Kırgızistan, Tacikistan) ile aşağı havzadaki termik üretimi dengeler ve Taşkent'teki dispeçer merkezi Energiya'dan koordine edilir. Türkmenistan halkadan 2003'te ayrıldı. Tacikistan on beş yıl kopuk kaldı; güney ve güneybatısı Haziran 2024'te yeniden bağlandı, kuzey bölgesinin entegrasyonu 2026'nın ilk yarısında sürüyor. Kazakistan'ın iç dengesi ikinci bakışımsızlığı ekliyor: 2024'te kuzey bölgesi ulusal üretimin yüzde 73,3'ünü, güney bölgesi yüzde 13,2'sini üretti (Samruk-Energy); güneyin, koruması 14 Ağustos'ta çalışan kuzey-güney transitine bağımlılığı buradan geliyor. Sistemin en büyük emsali ters yönde işlemişti. 25 Ocak 2022'de Özbekistan'ın Sırderya termik santralinde 500 kilovoltluk bir hattın ayırıcısındaki kısa devre, saat 11.59'da 1.500 MW'tan fazlasını devre dışı bıraktı; Kazak kuzey-güney hattı dengesizlikle açıldı, Özbekistan yaklaşık 9.600 MW, Kırgızistan yaklaşık 2.600 MW kaybetti ve Taşkent, Almatı ile Bişkek birlikte karardı. O olay, bugün sınanan kurumsal mekanizmayı da üretti: Kazak, Özbek ve Kırgız sistem işletmecilerinden oluşan ve Energiya bünyesinde toplanan devletlerarası komisyon, uzlaşılmış sonucunu olaydan yaklaşık yedi hafta sonra, Mart 2022'de yayımladı ve çöküşün başlangıcını Özbekistan enerji sistemindeki kesintilere bağladı.

Özbekistan'ın Raporu ve Masadaki Yatırım Programları

Özbekistan'ın iletim işletmecisi, kademeli acil durum otomatiği ile batarya depolamanın frekans çöküşünü ve kademeli yayılmayı önlediğini raporluyor: ülke daha geniş bir kesintiden kaçındı, en derin etki Surhanderya'da kaldı. Bozulma, rekorlar mevsiminin içine geldi. 17 Temmuz'da iki 220 kilovoltluk hattın — Kara-Balta-Glavnaya ve Glavnaya-Çu — acil devre dışı kalması, otomatik yük atmayı tetikleyerek Bişkek'in büyük bölümünü ve Çüy bölgesinin neredeyse tamamını elektriksiz bıraktı; Narın, Talas ve Oş'ta da etkiler bildirildi. 20 Temmuz'da Özbekistan, tek haftada altı rekor günün ardından 301,9 milyon kilovatsaatlik tüm zamanlar günlük tüketim rekorunu kırdı. Masadaki yatırım rakamları kesintiden öncesine ait: KEGOC, Haziran'da 137,6 milyar tengelik bir güney bölgesi güçlendirme programı duyurdu (aNews aktarımı); Avrasya Kalkınma Bankası bölgenin yeni kapasite ihtiyacını 2035'e kadar 62,8 GW, talep artışını 2030'a kadar yaklaşık yüzde 40 olarak veriyor; Dünya Bankası'nın Ocak 2026'da onaylanan REMIT programı, yılda en az 15 milyar kilovatsaatlik sınır ötesi ticareti hedefliyor — ilk fazın alıcıları arasında dispeçer merkezi Energiya da var. İzleme noktaları: özel komisyonun bulguları ve 2022 dizisinin — haftalar içinde uzlaşılmış, yayımlanmış bir nedensellik anlatısının — tekrarlanıp tekrarlanmayacağı; Energiya'dan gelecek herhangi bir açıklama; düşen ünitelerin gücünün netleşmesi.

Kaynaklar: KEGOC'un 14 Ağustos 2026 bülteni ve sistem hizmetleri direktörü Nurjan Kerimkulov'un 15 Ağustos açıklamaları (economist.kg aktarımı); NESK'in 14 Ağustos açıklaması ve Kırgız Enerji Bakanlığı'nın 17 Ağustos açıklaması (economist.kg ve Kazakhstan Today); Kazak Enerji Bakanlığı kısıt rakamı (TASS); Alatau Zharyq ve restorasyon kronolojisi (Ulysmedia, Tengrinews); Özbekistan Enerji Bakanlığı (gazeta.uz, spot.uz, kun.uz, 14 Ağustos); Tacik Enerji Bakanlığı (Asia-Plus, Sputnik Tacikistan); çelişen anlatılar için Times of Central Asia; Ocak 2022 emsali ve Mart 2022 devletlerarası komisyon sonucu (Interfax, The Diplomat, Eurasianet, spot.uz, KEGOC); sistem yapısı (CAREC); Toktogul modernizasyonu (Times of Central Asia, POWER Magazine); yatırım rakamları (aNews, Avrasya Kalkınma Bankası, Dünya Bankası REMIT — 22 Ocak 2026). Telif korumalı içerik yeniden üretilmemiştir. Analiz: UzEnergyNews.
Paylaş: ✈️ Telegram in LinkedIn
İlgili konular: #Elektrik #Şebeke