·--:--:-- ·İstanbul UTC+3 · Canlı
EN TR

IEA Piyasa Bazlı Fiyatlamaya Geçişi Önerirken Yeni Orta Vadeli Program Yönetilen Fiyatlarda Enflasyon Hedefleriyle Uyumu Öngörüyor

İki Gün Arayla İki Belge: IEA'nın 2021'den Bu Yana İlk Türkiye İncelemesi Piyasa Bazlı Son Kullanıcı Fiyatlamasını Öneriyor; 2027-2029 Orta Vadeli Programı Yönetilen Fiyatları Enflasyon Tahmin ve Hedefleriyle Uyumlandırıyor

UzEnergyNews · Günün Haberi · ·English version →

İki gün arayla iki birincil belge, Türkiye'de enerji fiyatlamasına ilişkin hükümler içeriyor. IEA'nın 2021'den bu yana ilk ülke incelemesi (4 Eylül), enerji piyasası reformunun 'son kullanıcı fiyatlarının şeffaf, piyasa bazlı bir fiyatlama mekanizmasına dikkatle geçirilmesiyle' tamamlanmasını öneriyor ve 'yapay olarak düşük gaz ve elektrik fiyatlarının tüketicilere tüketimlerini azaltmaları için çok az mali güdü sunduğunu' kaydediyor. 6 Eylül'de Resmî Gazete'de yayımlanan 2027-2029 Orta Vadeli Programı ise yönetilen ve yönlendirilen fiyatların enflasyon tahmin ve hedefleriyle uyumunun artırılacağını hükme bağlıyor. Programın kendi yıl sonu TÜFE değerleri 2026 için yüzde 28,4 (gerçekleşme tahmini), 2027 için 21,0, 2028 için 13,5 ve 2029 için 9,0 — 2026 ve 2027 değerleri önceki programın 12 puandan fazla üzerinde — ve yönetilen fiyat tedbirinin uygulama takvimi '2026 4. Çeyrek (Sürekli)' olarak listeleniyor.

İki yayın aynı hafta içinde geldi. IEA'nın 2021'den bu yana ilk tam ülke incelemesi olan 'Türkiye 2026 — Energy Policy Review' 4 Eylül'de yayımlandı ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ile IEA Başkanı Fatih Birol'un katıldığı bir programla tanıtıldı. 2027-2029 Orta Vadeli Programı ise 6 Eylül'de Cumhurbaşkanı Yardımcısı tarafından açıklandı ve aynı gün 33362 Mükerrer sayılı Resmî Gazete'de 11752 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yayımlandı.

IEA İncelemesi Ne Öneriyor

İncelemenin üçüncü ana tavsiyesi şöyle: 'Enerji piyasası reformunu, son kullanıcı fiyatlarını şeffaf, piyasa bazlı bir fiyatlama mekanizmasına dikkatle geçirerek tamamlayın.' Destekleyici metin, perakende gaz ve elektrik fiyatlarının uluslararası fiyat ve kur dalgalanmalarına karşı düzenleyici tedbirlerle korunduğunu; kriz sonrasında toptan elektrik fiyatları normale yakın düzeye dönerken perakende tarifelerin daha düşük kaldığını; kademeli tarifelerin 2022 başından bu yana yürürlükte olduğunu kaydediyor. İncelemenin ifadesiyle: 'Yapay olarak düşük gaz ve elektrik fiyatları tüketicilere tüketimlerini azaltmaları için çok az mali güdü sunuyor' ve 'fiyatların enerjinin maliyetini yansıttığı dengeli bir tarife yaklaşımı esastır.' Yönetici özeti bu geçişi 'kırılgan tüketicilere yönelik hedefli önlemlerle' eşleştiriyor. Dağıtım tarafında anlatım betimleyici: 2013'te özelleştirilen 21 bölgesel şirket, tek tip ulusal dağıtım tarifesi üreten fiyat eşitleme mekanizması, Avrupa'nın en düşükleri arasındaki mesken vergi ve fon yükü, 2022-2024'te faturanın şebeke bileşeninin altına inen üretim bileşeni. İnceleme, regüle tarifelerin 'hanehalkları üzerindeki kısa vadeli etkileri sınırlamaya yardımcı olduğunu' ancak 'verimlilik ve yatırım teşviklerini zayıflatabileceğini' ekliyor.

Orta Vadeli Program Ne Diyor

Programın ana metni, dezenflasyon sürecini desteklemek üzere yönetilen ve yönlendirilen fiyatların hedeflerle uyumlu seyretmesinin sağlanacağını belirtiyor; tedbir tablosu bunu idari düzenleme olarak tekrarlıyor — 'Yönetilen yönlendirilen fiyatların enflasyon tahmin ve hedefleriyle uyumu artırılacaktır' — ve uygulama takvimini '2026 4. Çeyrek (Sürekli)' olarak veriyor. Programda elektrik veya doğal gaz tarifeleri için sayısal bir taahhüt yok; hüküm, kategori olarak yönetilen fiyatlara ilişkin. Makro tablo yıl sonu TÜFE'yi 2026 için gerçekleşme tahmini olarak yüzde 28,4'e koyuyor — Ağustos gerçekleşmesi yıllık yüzde 31,51 — 2027-2029 için program değerleri 21,0, 13,5 ve 9,0. Eylül 2025'te yayımlanan önceki programa göre 2026 ve 2027 değerleri 12,4 ve 12,0 puan daha yüksek; programın küresel görünüm bölümü, Şubat 2026 sonunda başlayan ABD/İsrail-İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla gelen arz şoklarının enerji maliyetlerini yükselttiğini ve birçok ülkede dezenflasyon sürecini sekteye uğrattığını kaydediyor. Brent varsayımı 2026'da varil başına 88,0 dolardan 2029'da 67,0 dolara; enerji ithalat faturası 71,0 milyar dolardan 61,0 milyara iniyor.

İncelemedeki Talep ve Şebeke Rakamları; Programdaki Yatırım Öncelikleri

İnceleme, elektrik talebi artışını 2005-2024 döneminde yıllık ortalama yüzde 4,5 olarak sayıyor — IEA üyeleri arasında en hızlı — Ulusal Enerji Planı'nın 2035 talep projeksiyonu 510 TWh, Temmuz 2025'te kırılan puant rekoru 59,5 GW. Aktardığı 2035 şebeke planı: yaklaşık 14.700 km HVDC hattı, 90.500 km yeni alternatif akım hattı, 950 trafo merkezi ve 7,5 GW batarya depolama; 2025 iletim yatırım programı 42 milyar TL, yaklaşık 970 milyon dolar. Birol, yayına eşlik eden bültende: 'Enerji talebi hızla büyümeye devam ederken şebekelere, esnekliğe ve enerji verimliliğine yatırımın hızlanması Türkiye'nin enerji güvenliğini güçlendirebilir, ekonomik rekabetçiliğini destekleyebilir ve değişken uluslararası yakıt fiyatlarına maruziyetini azaltabilir.' Programın enerji maddeleri ise kesintili yenilenebilir üretimin entegrasyonu için depolama kapasitesine, yerli ekipman üretimiyle nükleer kapasiteye, pompaj depolamalı hidroelektrik mevzuatına ve mevcut santrallerin rehabilitasyonuna öncelik veriyor; sanayide elektrik, gaz ve lojistik maliyetlerinin rekabetçilik üzerindeki etkisinin izleneceğini belirtiyor.

İzleme Noktaları

Yönetilen fiyat tedbirinin takvimi '2026 4. Çeyrek (Sürekli)'. Merkez bankasının Ağustos anketi 2026 yıl sonu TÜFE beklentisini yüzde 29,43'e, 2027'yi 21,94'e koydu — ikisi de program değerlerinin üzerinde — Eylül anketi ay ortasında bekleniyor. EPDK'nın 2027 yıllık tarife belirleme döngüsü program dönemine denk geliyor.

Kaynaklar: IEA, Türkiye 2026 — Energy Policy Review ve eşlik eden basın bülteni (4 Eylül 2026); Orta Vadeli Program 2027-2029, 33362 Mükerrer sayılı Resmî Gazete, 11752 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (6 Eylül 2026); Orta Vadeli Program 2026-2028, Mükerrer Resmî Gazete, 7 Eylül 2025; TCMB Piyasa Katılımcıları Anketi (Ağustos 2026); TÜİK TÜFE yayını (3 Eylül 2026). Telifli içerik çoğaltılmamıştır. Analiz: UzEnergyNews.