·--:--:-- ·İstanbul UTC+3 · Canlı
EN TR

Musul Meselesinin Çözümünden Bir Asır Sonra Türkiye Kerkük'e Dönüyor — Transit Ülke ve Hisse Ortağı Olarak

Türkiye ile Irak Kerkük-Ceyhan Koridorunu Yeniden Kuruyor: Yeni Geçiş Anlaşması, TPAO'nun Kerkük Hissesi ve Kapanan Yüzyıllık Daire

UzEnergyNews · Günün Haberi · ·English version →

27 Temmuz ile 1 Ağustos 2026 arasındaki altı günde Türkiye ile Irak arasındaki enerji mimarisi söküldü ve yeniden kuruldu. Kerkük-Ceyhan boru hattını elli iki yıl yöneten 1973 anlaşması, bir yıl önce yayımlanan cumhurbaşkanlığı kararı uyarınca 27 Temmuz 2026'da sona erdi. 28 Temmuz'da Türkiye'nin milli petrol şirketi TPAO, Kerkük petrol sahalarını yeniden geliştiren BP liderliğindeki şirkette yüzde 15 hisse aldı. 1 Ağustos'ta ise BOTAŞ, Irak'ın SOMO ve Kuzey Petrol Şirketi ile hattın Akdeniz'e günlük 750 bin varillik kapasitesini kapsayan bir yıllık geçiş düzenlemesi imzaladı. Zamanlama tesadüf değildir: Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması Irak'ın ihracat gelirini aylık yaklaşık 6 milyar dolardan 2 milyarın altına düşürmüş ve bölgedeki her karasal koridoru yeniden fiyatlamıştır. Bir de daha uzun bir yay vardır. 5 Haziran 1926'da imzalanan Ankara Antlaşması Musul meselesini çözmüş ve Türkiye'ye, yeni Irak devletinin petrol gelirinden yirmi beş yıl boyunca yüzde 10 pay öngörmüştü. Bir asır sonra, neredeyse yılı yılına, Türkiye Kerkük'e dönüyor — bu kez transit ülke ve hisse ortağı olarak.

27 Temmuz ile 1 Ağustos 2026 arasındaki altı günde Türkiye ile Irak arasındaki enerji ilişkisi söküldü ve yeni temeller üzerinde yeniden kuruldu. Sıralama önemlidir. 27 Temmuz'da, Kerkük-Ceyhan boru hattı sisteminin yarım yüzyılı aşkın süredir hukuki anayasası işlevini gören 1973 tarihli hükûmetler arası anlaşma, bir yıl önce Resmî Gazete'de yayımlanan cumhurbaşkanlığı kararı uyarınca sona erdi. 28 Temmuz'da Türkiye'nin milli petrol şirketi TPAO, Kerkük sahalarını yeniden geliştiren BP Energy Company of Kirkuk Limited'de yüzde 15 hisseyi kesinleştirdi; BP yüzde 43, ConocoPhillips yüzde 42 pay taşıyor. 1 Ağustos'ta ise, Irak Başbakanı Ali el-Zaidi'nin birkaç gün önceki Ankara ziyaretinin ardından, Türkiye'nin devlet boru hattı şirketi BOTAŞ, Irak'ın devlet petrol pazarlama kuruluşu SOMO ve Kuzey Petrol Şirketi ile hattın Ceyhan'daki Akdeniz terminaline günlük 750 bin varillik geçiş kapasitesini kapsayan bir yıllık düzenleme imzaladı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar düzenlemeyi, yeni ve uzun vadeli bir anlaşma müzakereleri sürerken kurulan bir köprü olarak sundu; el-Zaidi ise petrolün ötesinde elektrik ve su kaynaklarını da kapsayacak bir çerçeveden söz etti.

Geçiş anlaşması neyi geri getiriyor, neyi getirmiyor

Rakamlar dikkat istemektedir; çünkü aynı boruyu üç farklı sayı tarif etmektedir. Kerkük-Ceyhan sisteminin etiket kapasitesi günde yaklaşık 1,5 milyon varildir. Yeni düzenleme günde 750 bin varillik geçiş kapasitesini kapsamaktadır — bu bir teslimat taahhüdü değil, sözleşme zarfıdır. Fiili akış ise ikisinin de çok altındadır: son dönem raporları günlük kabaca 170 bin ile 250 bin varil arasında bir banda işaret etmektedir. Zarf ile sayaç arasındaki fark, son üç yılın hikâyesidir. Türkiye hattı Mart 2023'te, uluslararası tahkim heyetinin 2014-2018 arasında Bağdat'ın izni olmadan yapılan Kürt petrolü ihracatı nedeniyle Irak'a yaklaşık 1,5 milyar dolar tazminat vermesine hükmetmesinin ardından durdurmuştu; 2023'e kadarki dönemi kapsayan ikinci bir dava sürmektedir. Rota, Bağdat, Erbil ve Ankara ödeme mekanizmaları üzerinde tartışırken iki buçuk yıl kapalı kaldı — Kürdistan bölgesi başbakanı kümülatif ekonomik kaybı 25 milyar doların üzerinde ifade etmektedir — Eylül 2025'te mütevazı hacimlerle yeniden açıldı ve Mart 2026'dan itibaren Bağdat ile Erbil arasındaki gelir düzenlemesi altında Kuzey Petrol Şirketi federal Kerkük sahalarından ihracata yeniden başladı. 1973 anlaşmasının sona ermesi bir kopuş değil, hukuki zeminin temizlenmesidir: OPEC ambargoları çağında devletten devlete bir boru hattı için yazılmış çerçevenin yerini, günler içinde, arkasında kapsamlı bir hükûmetler arası anlaşma müzakeresi yürüyen, şirketler arası ticari bir geçiş düzenlemesi almıştır.

Hisse katmanı: TPAO Kerkük kümesine giriyor

Geçiş anlaşması mimarinin görünen yarısıdır. Sessiz yarısı sahalardadır. TPAO'nun yüzde 15 payı, BP liderliğindeki Kerkük kümesi yeniden geliştirme projesinin içindedir: Kerkük sahasının Baba ve Avanah kubbeleri ile Bai Hassan, Jambur ve Khabbaz sahalarını kapsayan ve ortakların üç milyar varil petrol eşdeğerinin üzerinde boyutlandırdığı ilk faz. Irak'ın Kuzey Petrol Şirketi ile Kuzey Gaz Şirketi işletmeci rollerini korumakta, sahalar Irak devlet mülkiyetinde kalmaktadır. Tarihsel yankının retorik olmaktan çıkıp kesinleştiği yer burasıdır. 5 Haziran 1926'da Türkiye, Britanya ve Irak arasında imzalanan Ankara Antlaşması, Osmanlı sonrası düzenin son açık toprak meselesi olan Musul meselesini Musul, Kerkük ve Süleymaniye'yi, Milletler Cemiyeti'nin birkaç ay önce çizdiği sınır hattı boyunca Britanya mandası Irak sınırları içinde teyit ederek çözmüş; karşılığında Türkiye'ye, Irak'ın petrol gelirinden yirmi beş yıl boyunca yüzde 10 pay öngörülmüştü. Ertesi yıl Kerkük yakınındaki Baba Gurgur'da petrol bulundu; Türkiye 1931'den itibaren gelir payını tahsil etti — ödemelerin ne kadar sürdüğü ve bakiyenin nasıl kapatıldığı konusunda tarih kayıtları ayrışmaktadır. Bir asır sonra pozisyon yapısal olarak farklıdır: yeni çizilmiş bir sınırın ötesindeki pasif gelir payının yerinde, bugün aynı jeolojide, uluslararası bir konsorsiyum içinde bir Türk devlet şirketinin Bağdat'ın davetiyle edindiği müzakere edilmiş hisse durmaktadır. Musul meselesiyle açılan daire bir sınırla değil, bir ortaklık tablosuyla kapanmaktadır.

Neden şimdi: koridor primi

Bunların hiçbiri boşlukta olmadı. Hürmüz Boğazı'nın bu yıl fiilen kapanması, ham petrolünün ezici bölümünü Körfez terminallerinden yükleyen Irak'ı bir ihracat krizine soktu: sevkiyat İran'a yönelik saldırıların ardından haftalar içinde yüzde 80'den fazla düştü, aylık petrol geliri yaklaşık 6 milyar dolardan 2 milyarın altına indi. Boğazdan tanker geçişleri normalin belirgin altında seyretmeye devam etmektedir ve Hürmüz'e uğramadan Akdeniz'e ulaşan her varillik boru hattı kapasitesi, on sekiz ay önce var olmayan bir stratejik prim taşımaktadır. Bağdat için kuzey koridoru ihracat sigortası ve bütçe onarımıdır. Ankara için Ceyhan'a geçiş hacmini geri getirmekte, iki hükûmetin doğal gaz, elektrik ve suya genişletmek istediği ilişkinin enerji ayağını demirlemekte ve aşamalı ufku 2050'ye uzanan Kalkınma Yolu koridoru henüz inşa hâlindeyken Türkiye'yi Irak hidrokarbonlarının batı çıkışı olarak konumlandırmaktadır. Iraklı yetkililer rotayı günde bir milyon varile taşıma hedefini dile getirmektedir; o sayı ile sayaçlar arasındaki mesafe, izlenecek asıl ölçüdür. Önümüzdeki on iki ayın izleme noktaları somuttur: fiili akışın 750 bin varillik zarfa doğru tırmanıp tırmanmayacağı, rotayı 2023'te kıran ödeme mekanizmalarının Bağdat ile Erbil arasında kalıcı biçimde çözülüp çözülmeyeceği ve müzakere edilen kapsamlı anlaşmanın bir yıllık köprüyü koridorun ikinci yarım yüzyılına dönüştürüp dönüştürmeyeceği. Türkiye-Irak petrol ilişkisinin ilk yüzyılı bir sınırı taşıyan antlaşmayla başlamıştı. İkincisi, varil taşıyan sözleşmelerle başlıyor.

Kaynaklar: Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı açıklamaları ile TRT Haber ve Yeni Şafak üzerinden Anadolu Ajansı aktarımları (1-2 Ağustos 2026); BOTAŞ-SOMO/NOC düzenlemesi, kapasite ve akış rakamları ile Hürmüz kapanmasının Irak ihracatına etkisi için Al Jazeera (1 Ağustos 2026); TPAO'nun BP Energy Company of Kirkuk Limited'deki yüzde 15 payı, konsorsiyum dağılımı ve saha kapsamı için Forbes (29 Temmuz 2026); 1973 boru hattı anlaşmasının feshi ve sona ermesi için Iraq Oil Report, Al-Monitor ve Resmî Gazete aktarımları (Temmuz 2025 - Temmuz 2026); 2023 tahkim sonucu için Reuters ve Iraqi News; 5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması ve Musul meselesi, yüzde 10 gelir payı hükmü ve sonraki devri dahil, standart tarih kayıtları. Telif korumalı içerik yeniden üretilmemiştir. Analiz: UzEnergyNews.